ベーシックレベルBasic Level公共こうきょう・第だい4講こう【政治せいじ編へん】

民主主義みんしゅしゅぎと
政治せいじ体制たいせい🏛️

"နိုင်ငံဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဒီမိုကရေစီ ဘယ်လိုမွေးလာလဲ၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေ ဘယ်လို အုပ်ချုပ်လဲ" — နိုင်ငံရေး ကမ္ဘာထဲ စဝင်မယ်!

PART 1

政治せいじと国家こっか

နိုင်ငံရေး၊ နိုင်ငံ၊ ဥပဒေ

📖 ပုံပြင်

ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ် လူ ၁၀၀ ရောက်သွားတယ် ဆိုပါစို့။ တစ်ယောက်က ငါး ပိုဖမ်းချင်တယ်၊ တစ်ယောက်က အိမ် ပိုကြီးချင်တယ် — ငြင်းခုံမှုတွေ ဖြစ်လာတယ်။ アリストテレスAristotle ပြောသလို လူဟာ အတူနေရတဲ့ သတ္တဝါမို့ ဒီငြင်းခုံမှုကို ညှိပေးဖို့ 政治せいじ လိုတယ်။ စည်းကမ်းကို အတင်းအကျပ် လိုက်နာစေနိုင်တဲ့ အင်အား = 権力けんりょく၊ အဲဒီ 権力けんりょく ကို တရားဝင် ပိုင်တဲ့ အဖွဲ့ = 国家こっか။

နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ဖို့ ၃ ခု လိုတယ် — မြေ၊ ပင်လယ်၊ ကောင်းကင် (領域りょういき)၊ နေထိုင်သူ လူ (国民こくみん)၊ နောက် ဘယ်သူမှ ဝင်မစွက်ဖက်နိုင်တဲ့ အုပ်ချုပ်ခွင့် (主権しゅけん)။ ကမ်းကနေ ၂၀၀ ပင်လယ်မိုင်အထိ ငါး၊ ရေနံကို ကိုယ်ပဲ သုံးခွင့်ရှိတဲ့ ပင်လယ် = 排他的経済水域はいたてきけいざいすいいき EEZ။

ရှေးခေတ် နိုင်ငံက ညစောင့်လိုပဲ — သူခိုး၊ ရန်သူ ကာကွယ်ရုံ — 夜警やけい国家こっか၊ 小ちいさな政府せいふ။ ခေတ်သစ်မှာတော့ ဆေးရုံ၊ ကျောင်း၊ ပင်စင် အကုန် ကူညီတဲ့ 福祉ふくし国家こっか — 大おおきな政府せいふ ဖြစ်လာတယ်။

ဥပဒေကိုလည်း နားလည်ရမယ်။ 1215 ခုနှစ် အင်္ဂလန်မှာ မင်းမျိုးတွေက ဘုရင်ကို "မင်းလည်း ဥပဒေ လိုက်နာရမယ်" လို့ စာချုပ်ချုပ်ခိုင်းတယ် — マグナ・カルタ။ ဥပဒေက အုပ်ချုပ်သူကိုပါ ချုပ်ကိုင်တာ = 「法ほうの支配しはい」။ ဘောလုံးပွဲမှာ ဒိုင်လူကြီးကိုယ်တိုင် စည်းမျဉ်း လိုက်ရသလိုပဲ ⚽။

ကုန်သည်တွေ ချမ်းသာလာတော့ "ဘုရင်ချည်း ဘာလို့ အကုန်ဆုံးဖြတ်ရမှာလဲ" ဆိုပြီး တော်လှန်ကြတယ် — 市民しみん革命かくめい။ အင်္ဂလိပ်မှာ သွေးမထွက်ဘဲ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ 名誉めいよ革命かくめい၊ အမေရိကန် 独立どくりつ宣言せんげん၊ ပြင်သစ် 人権じんけん宣言せんげん။ နောက်တော့ リンカンLincoln က "ပြည်သူ၏၊ ပြည်သူ့ကြောင့်၊ ပြည်သူ့အတွက် အစိုးရ" လို့ ကျော်ကြားတဲ့ မိန့်ခွန်း ပြောတယ်။

အာဏာတစ်နေရာတည်း စုရင် အန္တရာယ်ရှိတယ်။ ロックLocke က အာဏာ ခွဲဖို့ စပြောတယ်၊ モンテスキューMontesquieu က 『法ほうの精神せいしん』 မှာ ဥပဒေပြု၊ အုပ်ချုပ်၊ တရားစီရင် — 三さん権けん分立ぶんりつ — လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲပြတယ်။ ဒီမိုကရေစီမှာ မဲများတဲ့ဘက် နိုင်ပေမဲ့ သေချာ ဆွေးနွေးပြီး အနည်းစု အမြင်ကိုလည်း လေးစားရမယ်။

📋 မှတ်စု・ဇယား・ပုံ (နှိပ်ပြီး ဖွင့်ပါ)

① 政治せいじと国家こっかの役割やくわり ဘာလို့ နိုင်ငံ လိုလဲ

アリストテレスAristotle「人間にんげんは社会的しゃかいてき〔ポリスpolis (city-state)的まと〕動物どうぶつである」 — လူတွေ အတူနေရင် ငြင်းခုံမှု ဖြစ်တယ်။ အဲဒါကို ညှိပေးတာ = 政治せいじ၊ အတင်းအကျပ် စည်းကမ်းထိန်းတဲ့ အင်အား = 権力けんりょく၊ အဲဒီ権力けんりょくကို တရားဝင် ပိုင်တာ = 国家こっか။

🗺️

領域りょういき

領土りょうど・領海りょうかい・領空りょうくう (မြေ၊ ပင်လယ်၊ ကောင်းကင်)

👨‍👩‍👧‍👦

国民こくみん

နယ်မြေထဲ နေသူတွေ

👑

主権しゅけん

တခြားသူ မစွက်ဖက်နိုင်တဲ့ အုပ်ချုပ်ခွင့် — ボーダンBodin က ပထမဆုံး ရှင်းပြ

💡 国家こっかの三さん要素ようそ — 「領りょう・民みん・主ぬし」 = "りょう・みん・しゅ" → "料理りょうり民みん主ぬし人ひと" 🍳 — မြေ + လူ + အာဏာ

EEZ = 排他的経済水域はいたてきけいざいすいいき — ငါး၊ ရေနံ စတာကို ကိုယ်ပဲ သုံးခွင့်ရှိတဲ့ ပင်လယ်ဧရိယာ (領海りょうかい မပါ)။ ပြည်ပကမှ ဝင်မစွက်၊ အတွင်းကလည်း မချုပ်ချယ်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံ = 主権しゅけん国家こっか

② 国家こっか機能きのうの変化へんか အစိုးရ သေး → ကြီး

🌙 近代きんだい (18〜19世紀せいき)

夜警やけい国家こっか〔消極しょうきょく国家こっか〕・立法りっぽう国家こっか → 小ちいさな政府せいふ〔安価あんかな政府せいふ〕 — ညစောင့်ရုံလောက်ပဲ လုပ်တဲ့ အစိုးရ

市民しみん社会しゃかい

🏥 現代げんだい (19世紀末せいきまつ〜)

福祉ふくし国家こっか〔積極せっきょく国家こっか〕・行政ぎょうせい国家こっか → 大おおきな政府せいふ — ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး အကုန် ကူ

大衆たいしゅう社会しゃかい

マックス＝ウェーバーMax Weber (ドイツGermany) の支配しはいの三さん類型るいけい：

👴 伝統的でんとうてき支配しはい

ရိုးရာအရ → 前近代ぜんきんだい

🌟 カリスマcharisma的てき支配しはい

ခေါင်းဆောင်ရဲ့ ဆွဲဆောင်မှု → 変動へんどう期き

📜 合法的ごうほうてき支配しはい

ဥပဒေအရ → 近代きんだい以降いこう

③ 法ほうと国家こっか ဥပဒေ

憲法けんぽう＞法律ほうりつ＞政令せいれい

法ほう = 成文法せいぶんほう (စာနဲ့ ရေးထားတဲ့) + 不文法ふぶんほう (判例はんれい・慣習かんしゅう)။ ပါလီမန်က ရေးတဲ့ ဥပဒေ = 法律ほうりつ။

⭕ 「法ほうの支配しはい」

ဥပဒေက အုပ်ချုပ်သူကိုပါ ချုပ်ကိုင် (↔「人ひとの支配しはい」)။ 1215 イギリスUK マグナ＝カルタMagna Carta။ エドワード＝コークEdward Coke「国王こくおうといえども神かみと法ほうの下したにある」

法治ほうち主義しゅぎ

"ဥပဒေ ရှိရင် ပြီးပြီ" — ပုံစံ/လုပ်ထုံးကို အလေးထား။ 19世紀せいきプロイセンPrussia (ドイツGermany)

⚽ ဥပမာ — 法ほうの支配しはい = ဒိုင်လူကြီးကိုယ်တိုင်လည်း ဘောလုံးစည်းမျဉ်း လိုက်ရတယ်။ 法治ほうち主義しゅぎ = စည်းမျဉ်းစာအုပ် ရှိရင် ပြီးရော (အကြောင်းအရာ မှန်မမှန် ဂရုမစိုက်)။

国際法こくさいほう = 条約じょうやく (成文せいぶん) ＋国際こくさい慣習法かんしゅうほう (不文ふぶん：外交特権がいこうとっけん・公海こうかい自由じゆうの原則げんそく・内政ないせい不干渉ふかんしょう)

④ 民主みんしゅ政治せいじの成立せいりつ ဒီမိုကရေစီ မွေးဖွားခြင်း

ဘုရင်/မင်းမျိုး အုပ်ချုပ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ပြီး ပြည်သူ အုပ်ချုပ်ခြင်း = 民主みんしゅ主義しゅぎ (မူလ = ဂရိ ポリスpolis (city-state) の直接ちょくせつ民主制みんしゅせい)။ ကုန်သည်၊ စက်မှုသမား (ブルジョワジーbourgeoisie) က 絶対ぜったい王政おうせい ကို တော်လှန် = 市民しみん革命かくめい → အခြေခံ = 自由権じゆうけん

🇬🇧 1640 ピューリタンPuritan革命かくめい→🇬🇧 1688 名誉めいよ革命かくめい→🇺🇸 1776 アメリカAmerica独立どくりつ宣言せんげん→🇫🇷 1789 フランスFrance人権じんけん宣言せんげん

① 国民こくみん主権しゅけん

リンカンLincoln「人民じんみんの，人民じんみんによる，人民じんみんのための政治せいじ」(1863 ゲティスバーグGettysburg演説えんぜつ)

② 基本的きほんてき人権じんけんの保障ほしょう

平等権びょうどうけん・自由権じゆうけん → 社会権しゃかいけん

③ 権力けんりょく分立ぶんりつ

ロックLocke = 立法りっぽう・執行しっこう・連合れんごう(外交がいこう)／モンテスキューMontesquieu『法ほうの精神せいしん』 = 立法りっぽう・行政ぎょうせい・司法しほうの 三さん権けん分立ぶんりつ ⚖️

④ 議会制ぎかいせい民主主義みんしゅしゅぎ

多数決たすうけつ — ဒါပေမဲ့ 討論とうろん သေချာလုပ်ပြီး 少数しょうすう意見いけんの尊重そんちょう！ (多数決たすうけつの原理げんり)

💡 မှတ်နည်း — ロックLocke = ကီး 🔑 ၃ ချောင်း (立法りっぽう・執行しっこう・連合れんごう) ・ モンテスキュー = 三さん権けん ("モンテ" = 手て လက် ၃ ဖက်) ⚖️

まとめ ✔ PART1

国家こっか = 領域内りょういきないで 権力けんりょくを合法的ごうほうてきに独占どくせん して意思決定いしけってい
「法ほうの支配しはい」と「法治ほうち主義しゅぎ」という２つの考かんがえ方かた
民主みんしゅ政治せいじ = 民衆みんしゅうによる支配しはい。多数決たすうけつでは 少数しょうすう意見いけんの尊重そんちょう を忘わすれない

PART 2

近代きんだい民主みんしゅ政治せいじ

လူမှုစာချုပ် သီအိုရီ + လူ့အခွင့်အရေး သမိုင်း

📖 ပုံပြင်

"အစိုးရ မရှိတဲ့ ကမ္ဘာ ဘယ်လိုရှိမလဲ?" ဆိုတဲ့ စိတ်ကူးယဉ် စမ်းသပ်မှုကို ပညာရှင် ၃ ယောက် လုပ်ကြတယ်။ သူတို့ အတွေး — လူတိုင်း မွေးကတည်းက 自然権しぜんけん ရှိတယ်၊ ပြီးတော့ စာချုပ်ချုပ်ပြီး နိုင်ငံ ဖွဲ့ကြတာ — 社会しゃかい契約けいやく説せつ။

ပထမလူ ホッブズHobbes က ကြောက်စရာ ပုံဖော်တယ် — အစိုးရ မရှိရင် လူတိုင်း လူတိုင်းကို တိုက်မယ် — 「万人ばんにんの万人ばんにんによる闘争とうそう」 ⚔️။ ဒါကြောင့် အာဏာအကုန် ပင်လယ်ဘီလူးကြီးလို အင်အားကြီးတဲ့ အုပ်ချုပ်သူဆီ ပေးလိုက်ရမယ် — 『リヴァイアサンLeviathan』။

ဒုတိယလူ ロックLocke ကတော့ ပိုအကောင်းမြင်တယ် — အစိုးရ မရှိလည်း လူတွေ အဆင်ပြေပြေ နေနိုင်တယ်၊ ပိုင်ဆိုင်မှု ကာကွယ်ဖို့ပဲ အစိုးရကို ယုံပြီး 信託しんたく လုပ်တာ။ အစိုးရ မကောင်းရင် ပြည်သူက 抵抗ていこう権けん နဲ့ ဖြုတ်ချနိုင်တယ်။

တတိယလူ ルソーRousseau က "သဘာဝဆီ ပြန်သွား!" လို့ အော်တယ်။ လူတိုင်းရဲ့ ဘုံအကျိုး — 一般いっぱん意志いし — အတိုင်း ပြည်သူ ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက် ဆုံးဖြတ်ရမယ်။ သူ့စာအုပ် 『社会しゃかい契約けいやく論ろん』 က ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကို မီးညှိခဲ့တယ်။

လူ့အခွင့်အရေးရဲ့ ခရီး — ၁၂၁၅ マグナ＝カルタMagna Carta ကနေ စပြီး 1689 権利けんり章典しょうてん၊ ၁၇၇၆ バージニアVirginia権利けんり章典しょうてん၊ ၁၇၈၉ ပြင်သစ် 人権じんけん宣言せんげん။ ၁၉၁၉ ဂျာမနီရဲ့ ワイマールWeimar憲法けんぽう က ပထမဆုံး "လူလိုလူပီ နေထိုင်ခွင့်" — 社会しゃかい権けん — ကို ထည့်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၃၃ မှာ ヒトラーHitler က အဲဒီ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖျက်ဆီးခဲ့တယ်။

📋 မှတ်စု・ဇယား・ပုံ (နှိပ်ပြီး ဖွင့်ပါ)

① 社会しゃかい契約けいやく説せつ "နိုင်ငံ = လူတွေ ချုပ်ဆိုတဲ့ စာချုပ်"

လူတိုင်း မွေးကတည်းက 自然権しぜんけん (အသက်၊ လွတ်လပ်မှု၊ ပိုင်ဆိုင်မှု) ရှိတယ်။ အဲဒီ လွတ်လပ်ပြီး တန်းတူတဲ့ လူတွေ စာချုပ်ချုပ်ပြီး နိုင်ငံ ဖွဲ့တယ် — 王権おうけん神授しんじゅ説せつ (ဘုရင့်အာဏာ = ဘုရားပေး) ကို ပယ်ချ။

🐉 ホッブズHobbes 🇬🇧

ピューリタンPuritan革命かくめい期き

自然しぜん状態じょうたい = 「万人ばんにんの万人ばんにんによる闘争とうそう」 ⚔️ (လူတိုင်း လူတိုင်းကို တိုက်)

自然権しぜんけんကို အုပ်ချုပ်သူဆီ 譲渡じょうと → ရလဒ် 絶対ぜったい王政おうせい ကို ထောက်ခံ

『リヴァイアサンLeviathan』

📄 ロックLocke 🇬🇧

名誉めいよ革命かくめい期き

自然しぜん状態じょうたい = အဆင်ပြေ

自然権しぜんけんရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို အစိုးရဆီ 信託しんたく (ယုံပြီး အပ်)

အစိုးရ မကောင်းရင် 抵抗ていこう権けん・革命かくめい権けん → 間接かんせつ民主制みんしゅせい

『統治とうち二に論ろん』

🌳 ルソーRousseau 🇫🇷

フランスFrance革命かくめい前夜ぜんや

「自然しぜんに帰かえれ」

自然権しぜんけんကို အသိုင်းအဝိုင်းဆီ ပေး → 一般いっぱん意志いし (အားလုံးရဲ့ ဘုံအကျိုး) → 人民じんみん主権しゅけん

直接ちょくせつ民主制みんしゅせい → フランスFrance革命かくめい

『社会しゃかい契約けいやく論ろん』

💡 မှတ်နည်း — အစဉ်: 「ホ・ロ・ル」 = "ホロルhorror(horror) ဇာတ်ကား" 🎬 ・ホッブズHobbes = "ホッとできない" တိုက်ပွဲ ⚔️ ・ロックLocke = ロックLocke(သော့) ခတ်ပြီး အပ် (信託しんたく) 🔐 ・ルソーRousseau = 自然しぜん 🌳 + ルール(一般いっぱん意志いし)

② 人権じんけん保障ほしょうのあゆみ 🇬🇧 ကနေ စတယ်

1215 🇬🇧 マグナ＝カルタMagna Carta〔大だい憲章けんしょう〕 — ကမ္ဘာ့ ပထမ 人権じんけん規定きてい・「法ほうの支配しはい」の先駆さきがけ

1628 🇬🇧 権利けんり請願せいがん — ပါလီမန် သဘောမတူဘဲ အခွန်မကောက်ရ

1689 🇬🇧 権利けんり章典しょうてん — ပါလီမန်က ဘုရင့်အာဏာ ကန့်သတ်

1776 🇺🇸 バージニアVirginia権利けんり章典しょうてん — 自然権しぜんけん ကို ပထမဆုံး စာနဲ့ရေး ・アメリカAmerica独立どくりつ宣言せんげん (ジェファソンJefferson)

1787 🇺🇸 アメリカAmerica合衆国がっしゅうこく憲法けんぽう — ကမ္ဘာ့ ပထမ ခေတ်သစ် စာရေးဖွဲ့စည်းပုံ・三さん権けん分立ぶんりつ

1789 🇫🇷 フランスFrance人権じんけん宣言せんげん (ラ＝ファイエットLa Fayette)

1838 🇬🇧 チャーティストChartist運動うんどう — 「人民じんみん憲章けんしょう」普通ふつう選挙せんきょ တောင်း

1848 🇫🇷 二に月がつ革命かくめい → ကမ္ဘာ့ ပထမ 男子だんし普通ふつう選挙せんきょ

1863 🇺🇸 奴隷どれい解放かいほう宣言せんげん (リンカンLincoln)

1893 🇳🇿 ပထမ 女子じょし普通ふつう選挙せんきょ

1917 🇷🇺 ロシアRussia革命かくめい — ပထမ 社会主義しゃかいしゅぎ革命かくめい

1919 🇩🇪 ワイマールWeimar憲法けんぽう — ပထမဆုံး 社会しゃかい権けん ⭐

1928 不戦ふせん条約じょうやく・ 1933 🇩🇪 ヒトラーHitler က ワイマールWeimar憲法けんぽう ဖျက် (ファシズムfascism)

1941 🇺🇸 F.ローズヴェルトRoosevelt「４つの自由じゆう」 — 言論げんろん・信仰しんこう・欠乏けつぼうから・恐怖きょうふから

💡 မှတ်နည်း — 1215 = "いい(12) 胃腸いちょう(15)" マグナ＝カルタMagna Carta ・ 1919 ワイマールWeimar = "行いく行いく 社会権しゃかいけん" 🏥

まとめ ✔ PART2

社会しゃかい契約けいやく説せつ = 自然権しぜんけんを持もつ自由じゆうで平等びょうどうな個人こじんの 契約けいやく で国家こっかができる
ホッブズHobbes → ロックLocke → ルソーRousseau の順番じゅんばん
人権じんけん保障ほしょうは イギリスUK から。ドイツGermanyではヒトラーHitler が立憲りっけん主義しゅぎを否定ひてい

PART 3

現代げんだい民主みんしゅ政治せいじ

လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ကာကွယ်သူတွေ + စစ်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ

📖 ပုံပြင်

အိန္ဒိယမှာ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ကနေ လွတ်မြောက်ချင်တဲ့ ပိန်ပိန်ပါးပါး အဘိုးကြီး ガンディーGandhi က သေနတ် မကိုင်ဘဲ တော်လှန်တယ် — 非暴力ひぼうりょく။ အာဖရိက တောထဲမှာ シュヴァイツァーSchweitzer က 生命せいめいへの畏敬いけい နဲ့ လူနာတွေ ကုသတယ်။ マザー＝テレサMother Teresa က インドIndia ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်မှာ အထီးကျန်လူတွေကို ဖက်ထားတယ်။

အမေရိကမှာ キングMartin Luther King Jr. ဘုန်းတော်ကြီးက "ငါ့မှာ အိပ်မက်တစ်ခု ရှိတယ် — ငါ့ကလေးတွေကို အသားအရောင်နဲ့ မဟုတ်ဘဲ စရိုက်နဲ့ အကဲဖြတ်မယ့် နေ့" လို့ ပြောတယ်။ ဂျပန်ဆရာဝန် 中村なかむら哲あきらNakamura Tetsu က アフガニスタンAfghanistan ကန္တာရမှာ ရေမြောင်း တူးပေးတယ်။ ပါကစ္စတန် ကောင်မလေး マララ က ကျောင်းတက်ခွင့်အတွက် သေနတ်ပစ်ခံရပေမဲ့ ၁၇ နှစ်နဲ့ ノーベルNobel平和賞へいわしょう ရတယ်။ သူတို့အားလုံး လူ့ 尊厳そんげん ကို ကာကွယ်ခဲ့တယ်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂက ၁၉၄၈ မှာ 世界せかい人権じんけん宣言せんげん ထုတ်တယ် — ဒါပေမဲ့ ဥပဒေ မချုပ်နှောင်ဘူး။ ၁၉၆၆ မှာ ချုပ်နှောင်အားရှိအောင် 国際こくさい人権じんけん規約きやく လုပ်တယ်။ နောက်ပိုင်း ဒုက္ခသည်၊ 人種じんしゅ差別さべつ၊ 女子じょし差別さべつ၊ ကလေး၊ 障害者しょうがいしゃ အခွင့်အရေး စာချုပ်တွေ ဆက်တိုက် လာတယ်။

ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ ၃ ပိုင်း ကွဲသွားတယ် — လွတ်လပ်တဲ့ အမေရိက၊ ဆိုဗီယက်မှာ スターリンStalin ရဲ့ ကွန်မြူနစ်၊ အီတလီ ムッソリーニMussolini နဲ့ ဂျာမနီ ヒトラーHitler ရဲ့ ファシズムfascism။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးတော့ အရှေ့ vs အနောက် 冷戦れいせん။ 冷戦れいせん ပြီးနောက် ဈေးကွက် လွတ်လပ်မှုကို အလွန်အကျွံ အားပေးတဲ့ 新しん自由主義じゆうしゅぎ ကြောင့် 格差かくさ ကြီးလာတယ်။

📋 မှတ်စု・ဇယား・ပုံ (နှိပ်ပြီး ဖွင့်ပါ)

① 現代げんだいのヒューマニズムhumanism ကမ္ဘာကို ပြောင်းခဲ့တဲ့ လူကောင်းတွေ

人道じんどう主義しゅぎ = ညှဉ်းပန်းခံရသူတွေကို ကာကွယ်ပြီး လူ့ 尊厳そんげん (ဂုဏ်သိက္ခာ) ကို စောင့်ရှောက်တဲ့ အတွေး။

🕊 ガンディーGandhi

インドIndia独立どくりつの父ちち・非暴力ひぼうりょく主義しゅぎ・マハトマMahatma(မဟာတ္တမ)။ ブラフマチャリヤーbrahmacharya (self-purification) = 自己じこ浄化じょうか、アヒンサーahimsa (non-violence) = 不ふ殺生せっしょう

🩺 シュヴァイツァーSchweitzer

「生命せいめいへの畏敬いけい」 — アフリカAfrica တောထဲ ဆေးကုသ "密林みつりんの聖者せいじゃ"

🤲 マザー＝テレサMother Teresa

インドIndia コルカタKolkata ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်မှာ ကူညီ — "ဂရုမစိုက်ခံရတဲ့ အထီးကျန်မှုက အဆိုးဆုံး ဒုက္ခ"

🎤 キングMartin Luther King Jr.牧師ぼくし

アメリカAmerica 公民権こうみんけん運動うんどう (လူမည်းအခွင့်အရေး)「私わたくしには夢ゆめがある」

💧 中村なかむら哲あきらNakamura Tetsu

ဂျပန် ဆရာဝန် — アフガニスタンAfghanistan မှာ ဆေးခန်း၊ ရေသွင်းတူးမြောင်း (ペシャワールPeshawar会かい)

📚 マララ＝ユスフザイMalala Yousafzai

パキスタンPakistan — 女子じょし教育きょういくの権利けんり・ အသက် ၁၇ နှစ်နဲ့ ノーベルNobel平和賞へいわしょう

💡 မှတ်နည်း — ノーベルNobel平和賞へいわしょう ရသူ: シュヴァイツァーSchweitzer・マザー＝テレサMother Teresa・キングMartin Luther King Jr.・マララ (ガンディーGandhi မရခဲ့!)

② 戦後せんごの人権じんけん保障ほしょう ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်တွေ

📜 世界せかい人権じんけん宣言せんげん (1948)

ဥပဒေအရ မချုပ်နှောင် (法的ほうてき拘束力こうそくりょくなし)

⚖️ 国際こくさい人権じんけん規約きやく (1966)

ဥပဒေအရ ချုပ်နှောင် (法的ほうてき拘束力こうそくりょくあり)။ A規約きやく (社会権しゃかいけん) ＋ B規約きやく (自由権じゆうけん)

1948 ジェノサイドgenocide条約じょうやく→1951 難民なんみん条約じょうやく→1965 人種じんしゅ差別さべつ撤廃てっぱい条約じょうやく→1979 女子じょし差別さべつ撤廃てっぱい条約じょうやく→1989 子こどもの権利けんり条約じょうやく・死刑しけい廃止はいし条約じょうやく→2006 障害者しょうがいしゃ権利けんり条約じょうやく

女子じょし差別さべつ撤廃てっぱい条約じょうやく → ဂျပန်မှာ 男女雇用機会均等法だんじょこようきかいきんとうほう・男女だんじょ共同きょうどう参画さんかく社会しゃかい基本法きほんほう ဖြစ်လာ (第だい3講こう!)

③ 現代げんだい民主みんしゅ政治せいじの成立せいりつと混乱こんらん ကမ္ဘာ ၃ ပိုင်း ကွဲ

普通ふつう選挙せんきょ + ပညာရေး ပျံ့နှံ့ → လူထုအခြေခံ 大衆たいしゅう民主主義みんしゅしゅぎ〔マス＝デモクラシーmass democracy〕

🗽 自由主義じゆうしゅぎ

アメリカAmerica・イギリスUK…

☭ 社会主義しゃかいしゅぎ = 左翼的さよくてき全体ぜんたい主義しゅぎ

ソ連れん — レーニンLenin → スターリンStalin (五ごカ年ねん計画けいかく) 独裁どくさい

⚫ ファシズムfascism = 右翼的うよくてき全体ぜんたい主義しゅぎ

🇮🇹 ムッソリーニMussolini・🇩🇪 ヒトラーHitler (ナチズムNazism)・日独伊にちどくい三さん国こく同盟どうめい

1945〜89 東西とうざい冷戦れいせん — 東ひがし (社会主義しゃかいしゅぎ) vs 西にし (資本主義しほんしゅぎ)。1989 冷戦れいせん終結しゅうけつ、1990 ドイツGermany統一とういつ、1991 ソ連れん解体かいたい。

冷戦後れいせんご — 過激かげきな 新しん自由主義じゆうしゅぎ〔ネオ＝リベラリズムneoliberalism〕 → 社会しゃかい格差かくさ။ 課題かだい: 民族みんぞく・宗教しゅうきょう紛争ふんそう・テロterror・核かく・環境かんきょう・感染症かんせんしょう

トックビルTocqueville「多数たすう者しゃの専制せんせい」 (အများစုရဲ့ အနိုင်ကျင့်မှု)
ポピュリズムpopulism (ばらまき政策せいさく)・「〇〇ファーストfirst」

まとめ ✔ PART3

ヒューマニストhumanist = 人間にんげんの 尊厳そんげん を守まもる
1966 国際こくさい人権じんけん規約きやく = 1948 世界せかい人権じんけん宣言せんげんに 法的ほうてき拘束力こうそくりょく をつけた
一いち次じ大戦たいせん後ご = 自由主義じゆうしゅぎ・社会主義しゃかいしゅぎ・ファシズムfascism の３つ → 二に次じ大戦たいせん後ご = 東西とうざい冷戦れいせん

PART 4

世界せかいの政治せいじ体制たいせい

🇬🇧 🇺🇸 🇨🇳 — နိုင်ငံတွေ ဘယ်လို အုပ်ချုပ်လဲ

📖 ပုံပြင်

လန်ဒန်က လွှတ်တော်အဆောက်အအုံထဲ ဝင်ကြည့်ရအောင်။ ဒီမှာ 国王こくおう ရှိပေမဲ့ "နန်းစံရုံ၊ အုပ်ချုပ်မှုမလုပ်"။ ပြည်သူရွေးတဲ့ 下院かいん မှာ အနိုင်ရတဲ့ပါတီ ခေါင်းဆောင်က ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်တယ် — 議院内閣制ぎいんないかくせい။ ပါတီကြီး ၂ ခုက 保守党ほしゅとう နဲ့ 労働ろうどう党とう။ အတိုက်အခံ (野党やとう) က "ငါတို့ အစိုးရဖြစ်ရင်" ဆိုပြီး အရိပ်ဝန်ကြီးအဖွဲ့ — シャドー・キャビネット — ကြိုဖွဲ့ထားတယ်။

အတ္တလန္တိတ် ဖြတ်ပြီး ဝါရှင်တန်ကို သွားမယ်။ ဒီမှာ ပြည်သူက 大統領だいとうりょう ကို တိုက်ရိုက်နီးပါး ရွေးတယ် (၄ နှစ်)။ အာဏာ ၃ ခု တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ခွဲထားပြီး ပြည်နယ် ၅၀ ကိုယ်စီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်တယ် — 連邦れんぽう制せい။ ပါတီကြီး ၂ ခု — ဆင် 🐘 共和党きょうわとう နဲ့ မြည်း 🫏 民主党みんしゅとう။

ပေကျင်းမှာတော့ ပုံစံ လုံးဝ ကွဲတယ် — အာဏာအားလုံး 全国人民代表大会ぜんこくじんみんだいひょうたいかい ဆီ စုထားပြီး တကယ်တော့ 共産党きょうさんとう တစ်ပါတီတည်း အုပ်ချုပ်တယ်။ 改革かいかく開放かいほう နောက်ပိုင်း စီးပွားရေးက ဈေးကွက်စနစ် သုံးလာတယ်။ ဗြိတိသျှဆီက ပြန်ရတဲ့ ဟောင်ကောင်မှာ 一いち国こく二に制度せいど။

ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံတချို့မှာ "စီးပွားရေး အရင် တိုးတက်ရမယ်" ဆိုပြီး လွတ်လပ်ခွင့်တွေ ကန့်သတ်တဲ့ အာဏာရှင်စနစ် — 開発かいはつ独裁どくさい — ပေါ်လာတတ်တယ်။ ၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း チュニジアTunisia ကနေ စပြီး အာရပ်နိုင်ငံတွေမှာ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှု 「アラブArabの春はる」 ဖြစ်ခဲ့တယ်။

📋 မှတ်စု・ဇယား・ပုံ (နှိပ်ပြီး ဖွင့်ပါ)

① イギリスUK vs アメリカAmerica ပါလီမန်စနစ် vs သမ္မတစနစ်

	🇬🇧 イギリスUK = 議院内閣制ぎいんないかくせい	🇺🇸 アメリカAmerica = 大統領制だいとうりょうせい
元首げんしゅ	国王こくおう (世襲せしゅう)「君臨くんりんすれども統治とうちせず」＝立憲りっけん君主制くんしゅせい	大統領だいとうりょう (任期にんき4年ねん・3選せん禁止きんし)
三さん権けん	立法りっぽうと行政ぎょうせいがくっついている 🤝	厳格げんかくな三さん権けん分立ぶんりつ＋連邦れんぽう制せい (50州しゅう)
議会ぎかい	上院じょういん (非ひ民選みんせん) ＋下院かいん (民選みんせん) → 下院かいん優位ゆうい	上院じょういん (6年ねん) ＋下院かいん (2年ねん) → ほぼ対等たいとう
二に大だい政党せいとう	保守党ほしゅとう＆労働ろうどう党とう	共和党きょうわとう＆民主党みんしゅとう
首相しゅしょう／大統領だいとうりょう	首相しゅしょう = 下院かいん第だい一いち党とうの党首とうしゅ	大統領だいとうりょう選挙人せんきょにん(538)で選えらぶ・法ほう案あん提出ていしゅつ権けんなし、教書きょうしょ送付そうふ・拒否権きょひけん
その他た	シャドー＝キャビネットshadow cabinet〔影かげの内閣ないかく〕 = 野党やとう・不文ふぶん憲法けんぽう・EU離脱りだつ (2021)	連邦れんぽう最高裁さいこうさい = 違憲いけん審査権しんさけん (司法権しほうけんの優位ゆうい)。上院じょういん = 弾劾だんがいの裁判さいばん権けん、下院かいん = 弾劾だんがいの訴追そつい権けん

🎭 シャドー＝キャビネットshadow cabinet — အတိုက်အခံပါတီက "ငါတို့ အစိုးရ ဖြစ်ရင်" ဆိုပြီး ဝန်ကြီးအရိပ်တွေ ကြိုခန့်ထား။ အစိုးရ ပြောင်းရင် ချက်ချင်း အလုပ်လုပ်နိုင်အောင်!

💡 မှတ်နည်း — 🇺🇸 共和党きょうわとう = 🐘 ဆင်、民主党みんしゅとう = 🫏 မြည်း ・ 🇬🇧 = 保守ほしゅ vs 労働ろうどう ("Tea ☕ vs Work 🔨") ・下院かいん = 下したから訴うったええる (訴追そつい)、上院じょういん = 上うえで裁さいく (裁判さいばん)

② 中国ちゅうごくの政治せいじ体制たいせい အာဏာ တစ်နေရာတည်း စုစည်း

権力けんりょく集中しゅうちゅう制せい〔民主みんしゅ集中しゅうちゅう制せい〕 — 国家こっか元首げんしゅ = 国家こっか主席しゅせき (5年ねん・再選さいせん制限せいげんなし)

全国人民代表大会ぜんこくじんみんだいひょうたいかい〔全人代ぜんじんだい〕 = 最高さいこう機関きかん→国務こくむ院いん (首相しゅしょう)・最高さいこう人民法院じんみんほういん

事実上じじつじょう共産党きょうさんとうの一いち党とう支配しはい
文化大革命ぶんかだいかくめい (1966〜76) → 改革かいかく開放かいほう → 社会主義しゃかいしゅぎ市場しじょう経済けいざい
香港ほんこん (イギリスUKから 1997 返還へんかん)・マカオMacau (ポルトガルPortugalから 1999) = 一いち国こく二に制度せいど
台湾たいわん — 1971 までは中華ちゅうか民国みんこくとして国連こくれん代表権だいひょうけん

③ その他たの国くに ရောနှော စနစ်များ

半はん大統領制だいとうりょうせい

大統領だいとうりょう + 首相しゅしょう、大統領だいとうりょうが強つよい → フランスFrance・ロシアRussia

中間ちゅうかん

大韓民国だいかんみんこく

議院内閣制ぎいんないかくせいの混合こんごう型がた

象徴的しょうちょうてきな大統領だいとうりょう、首相しゅしょうが強つよい → ドイツGermany・イタリアItaly

イスラームIslam諸国しょこく

サウジアラビアSaudi Arabia (絶対ぜったい君主制くんしゅせい)・イランIran。「アラブArabの春はる」 (2011〜) = チュニジアTunisia・エジプトEgypt…

開発かいはつ独裁どくさい — ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံမှာ စီးပွားရေးကို ဦးစားပေးပြီး လွတ်လပ်ခွင့် ကန့်သတ်တဲ့ အာဏာရှင်စနစ်။ (စာအုပ်က မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုနဲ့ アウン＝サン＝スー＝チーAung San Suu Kyi၊ ロヒンギャRohingya ပြဿနာ၊ စစ်တပ်အင်အား ပြန်ရလာမှုကို ကမ္ဘာက စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ဥပမာအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်)

💡 မှတ်နည်း — フランス・ロシア = 半はん大統領だいとうりょう ("フロ(風呂ふろ)に半分はんぶんつかる" 🛁) ・ドイツ・イタリア = 首相しゅしょう ("どいて、首相しゅしょうが通とおる")

まとめ ✔ PART4

イギリスUK = 立憲りっけん君主くんしゅの 議院内閣制ぎいんないかくせい
アメリカAmerica = 厳格げんかくな三さん権けん分立ぶんりつ＋連邦制れんぽうせいの 大統領制だいとうりょうせい
中国ちゅうごく = 全人代ぜんじんだい に権力けんりょく集中しゅうちゅう／発展はってん途上国とじょうこく = 開発かいはつ独裁どくさい

WHO

人物じんぶつカード

ဒီသင်ခန်းစာမှာ ပါတဲ့ လူတွေ — မျက်နှာ + ဘာပြောခဲ့လဲ ကို တွဲမှတ်ပါ။

アリストテレス

Aristotle · ဂရိ

ポリスpolis (city-state)的てき動物どうぶつ・中庸ちゅうよう

လူ = အတူနေတဲ့ သတ္တဝါ၊ အလယ်လမ်း

リンカン

Lincoln · အမေရိကန်

人民じんみんの，人民じんみんによる，人民じんみんのための政治せいじ・奴隷どれい解放かいほう

ဒီမိုကရေစီ စကား

ロック

Locke · အင်္ဂလိပ်

白紙はくし（タブラ＝ラサtabula rasa）・抵抗権ていこうけん

စိတ် = ဗလာစာရွက်

モンテスキュー

Montesquieu · ပြင်သစ်

『法ほうの精神せいしん』三さん権けん分立ぶんりつ

အာဏာ ၃ ရပ် ခွဲ

ボーダン

Bodin · ပြင်သစ်

主権しゅけんを初はじめて体系的たいけいてきに論ろんじた

主権

マックス＝ウェーバー

Max Weber · ဂျာမန်

支配しはいの三さん類型るいけい

伝統・カリスマ・合法

エドワード＝コーク

Edward Coke · အင်္ဂလိပ်

国王こくおうといえども神かみと法ほうの下したにある

法の支配

ホッブズ

Hobbes · အင်္ဂလိပ်

万人ばんにんの万人ばんにんによる闘争とうそう『リヴァイアサンLeviathan』

自然権 ကို 譲渡

ルソー

Rousseau · ပြင်သစ်

第だい二にの誕生たんじょう『エミールÉmile』・一般いっぱん意志いし

ဒုတိယ မွေးဖွားခြင်း

ヒトラー

Hitler · ဂျာမန်

ナチズムNazism・全体ぜんたい主義しゅぎ

全体主義

ジェファソン

Jefferson · အမေရိကန်

アメリカAmerica独立どくりつ宣言せんげんを起草きそう

独立宣言

ラ＝ファイエット

La Fayette · ပြင်သစ်

フランスFrance人権じんけん宣言せんげんを起草きそう

人権宣言

ガンディー

Gandhi · အိန္ဒိယ

非暴力ひぼうりょく・不服従ふふくじゅう・インドIndia独立どくりつの父ちち

မဟာတ္တမ

シュヴァイツァー

Schweitzer · ပြင်သစ်

生命せいめいへの畏敬いけい・密林みつりんの聖者せいじゃ

အာဖရိက ဆရာဝန်

マザー＝テレサ

Mother Teresa · အိန္ဒိယ (ဆိုင်းဘုတ်)

コルカタKolkataで貧まずしい人々ひとびとを救済きゅうさい

ချစ်ခြင်းမေတ္တာ

キング

Martin Luther King Jr. · အမေရိကန်

公民権こうみんけん運動うんどう「私わたくしには夢ゆめがある」

လူမည်း အခွင့်အရေး

中村なかむら哲あきら

Nakamura Tetsu · ဂျပန်

アフガニスタンAfghanistanで医療いりょうと用水路ようすいろ

ရေတူးမြောင်း ဆရာဝန်

スターリン

Stalin · ဆိုဗီယက်

五ごカ年ねん計画けいかく・独裁どくさい

ဆိုဗီယက် အာဏာရှင်

ムッソリーニ

Mussolini · အီတလီ

ファシズムfascism

အီတလီ အာဏာရှင်

マララ＝ユスフザイ

Malala Yousafzai · ပါကစ္စတန်

女子じょし教育きょういくの権利けんり・最年少さいねんしょうノーベルNobel平和賞へいわしょう

ကျောင်းတက်ခွင့်

レーニン

Lenin · ရုရှား

ロシアRussia革命かくめい

ရုရှား တော်လှန်ရေး

トックビル

Tocqueville · ပြင်သစ်

多数たすう者しゃの専制せんせい

အများစု အနိုင်ကျင့်

アウン＝サン＝スー＝チー

Aung San Suu Kyi · မြန်မာ

ミャンマーMyanmarの民主化みんしゅか運動うんどう

ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှု

出典しゅってん：『ベーシックレベルBasic Level公共こうきょう』（伊藤いとう賀一がいち）の内容ないようをもとにまとめた学習がくしゅうノートnotebook

政治せいじと国家こっか

① 政治せいじと国家こっかの役割やくわり ဘာလို့ နိုင်ငံ လိုလဲ

② 国家こっか機能きのうの変化へんか အစိုးရ သေး → ကြီး

③ 法ほうと国家こっか ဥပဒေ

④ 民主みんしゅ政治せいじの成立せいりつ ဒီမိုကရေစီ မွေးဖွားခြင်း

近代きんだい民主みんしゅ政治せいじ

① 社会しゃかい契約けいやく説せつ "နိုင်ငံ = လူတွေ ချုပ်ဆိုတဲ့ စာချုပ်"

② 人権じんけん保障ほしょうのあゆみ 🇬🇧 ကနေ စတယ်

現代げんだい民主みんしゅ政治せいじ

① 現代げんだいのヒューマニズムhumanism ကမ္ဘာကို ပြောင်းခဲ့တဲ့ လူကောင်းတွေ

② 戦後せんごの人権じんけん保障ほしょう ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်တွေ

③ 現代げんだい民主みんしゅ政治せいじの成立せいりつと混乱こんらん ကမ္ဘာ ၃ ပိုင်း ကွဲ

世界せかいの政治せいじ体制たいせい

① イギリスUK vs アメリカAmerica ပါလီမန်စနစ် vs သမ္မတစနစ်

② 中国ちゅうごくの政治せいじ体制たいせい အာဏာ တစ်နေရာတည်း စုစည်း

③ その他たの国くに ရောနှော စနစ်များ

人物じんぶつカード

確認かくにん問題もんだい