1လူတစ်ယောက်တည်း ဘာမှ မလုပ်နိုင်ဘူး

မင်း တစ်ယောက်တည်း နေရမယ် ဆိုပါစို့ ။ ထမင်းစားချင်ရင် ဆန်စိုက်ရမယ် ။ အဝတ်ဝတ်ချင်ရင် ချည်ငင်ပြီး ရက်ရမယ် ။ အိမ်လိုချင်ရင် သစ်ခုတ်ရမယ် ။ ဖျားရင် ဆေးကို ကိုယ်တိုင် ရှာရမယ် ။
နိုင်ပါ့မလား? မနိုင်ဘူး ။

ဒါကြောင့် လူတွေက ရှေးရှေးတုန်းကတည်းက နည်းလမ်းတစ်ခု တွေ့ထားတယ် — ကိုယ်တတ်တာ တစ်ခုပဲ လုပ်ပြီး ကျန်တာ သူများဆီက ယူ ။ ဒီအတွေးလေးတစ်ခုတည်းက စီးပွားရေးပညာ တစ်ခုလုံးရဲ့ အမြစ်ပါပဲ ။

ဂျပန်မှာ ဒီအရာကို 「経済けいざい」 လို့ ခေါ်လိုက်တာက 明治めいじ ခေတ်ပါ ။ 福沢諭吉ふくざわゆきちFukuzawa Yukichi က အင်္ဂလိပ်စကား economy ကို ဘာသာပြန်ဖို့ တရုတ်စာဟောင်းထဲက စကားလုံးတစ်လုံး ယူသုံးလိုက်တယ် — 経世済民けいせいさいみんGovern the world, save the people ။ အဓိပ္ပာယ်က 「လောကကို စီမံပြီး ပြည်သူကို ကယ်တင်ခြင်း」 ။ လှလိုက်တဲ့ နာမည် ။

2ပစ္စည်း နှစ်မျိုး ရှိတယ် — ကိုင်လို့ရတာ နဲ့ မရတာ

နောက်တစ်ခါ ပစ္စည်းတွေကို အခမဲ့ရတာ နဲ့ ပိုက်ဆံပေးရတာ လို့လည်း ခွဲနိုင်သေးတယ် ။ လေ ၊ ရေ က 自由財じゆうざいFree goods ။ ဈေးထဲက ဟာတွေက 経済財けいざいざいEconomic goods ။

3ဘာကြောင့် ပိုက်ဆံပေးရတာလဲ — အဖြေက 「နည်းလို့」

လေကို ဘာလို့ အခမဲ့ရသလဲ ? များလို့ ။ ရွှေကို ဘာလို့ ဈေးကြီးသလဲ ? နည်းလို့ ။ ဒီသဘောကို 希少性きしょうせいScarcity လို့ ခေါ်တယ် ။

နည်းတဲ့အခါ လူတိုင်း အလိုရှိသလောက် မရဘူး ။ ဒါဆို ရွေးရတယ် ။ ရွေးတယ်ဆိုတာ တစ်ခုယူပြီး တစ်ခု စွန့်လွှတ်ရတယ် — トレード・オフTrade-off ။

ပိုပြီး ရင်နာစရာကောင်းတာက — မင်း စနေနေ့ တစ်ရက်လုံး အိပ်လိုက်ရင် ၊ အဲဒီတစ်ရက် အလုပ်လုပ်ရင် ရမယ့် ငွေကိုပါ ဆုံးရှုံးလိုက်တာပဲ ။ အဲဒီ 「မရလိုက်တဲ့ အမြတ်」 ကိုလည်း ကုန်ကျစရိတ်အဖြစ် တွက်ရတယ် — 機会費用きかいひようOpportunity cost ။

4၁၈ ရာစု အင်္ဂလန် — စက်တစ်လုံးက ကမ္ဘာကို ပြောင်းပစ်တယ်

ပုံပြင်က အင်္ဂလန်ကနေ စတယ် ။ မြေရှင်တွေက သိုးမွေးရောင်းရင် ပိုမြတ်မှန်း သိလာတော့ လယ်ကွင်းတွေကို စည်းရိုးကာ ပိတ်ပစ်လိုက်တယ် — 囲い込みかこいこみEnclosure ။

လယ်သမားတွေ သွားစရာမရှိ ၊ မြို့ကို တက်လာကြတယ် ။ မြို့မှာ အလုပ်လုပ်ချင်သူ အများကြီး ဖြစ်နေပြီ ။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ ရေနွေးငွေ့စက် ပေါ်လာတယ် ။ လူအားနဲ့ လုပ်နေရတာတွေ စက်နဲ့ ပြီးသွားတော့တယ် ။

ဒါက 産業革命さんぎょうかくめいThe Industrial Revolution ။ ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်း ၊ အင်္ဂလန် — ဒီစာစုကို အလွတ်ရအောင် မှတ်ထားပါ ။

ပြီးတော့ လူ့အဖွဲ့အစည်းက နှစ်ခြမ်း ကွဲသွားတယ် ။ စက်ရုံ ၊ မြေ ၊ စက်ပစ္စည်း ပိုင်သူ က ブルジョワジーBourgeoisie ။ ဘာမှ မပိုင်ဘဲ လုပ်အားပဲ ရောင်းစားရသူက プロレタリアートProletariat ။ ဒီအကွဲကနေ နောက်ပိုင်း ပြဿနာအားလုံး စတယ် ။

5ကြီးတာက သေးတာကို မျိုစားတယ်

၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်း ။ စက်ရုံကြီးတွေက ပိုစျေးပေါပေါ ထုတ်နိုင်တော့ သေးတဲ့ ဆိုင်တွေ ပိတ်ကုန်တယ် ။ ကျန်တဲ့ ကုမ္ပဏီကြီး နှစ်သုံးခုက ဈေးကွက်ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်တယ် — 独占どくせんMonopoly နဲ့ 寡占かせんOligopoly ။

ထုတ်လုပ်မှု များလွန်းတဲ့အခါ ရောင်းမကုန်ဘူး ။ စက်ရုံပိတ် ၊ လူထုတ် ၊ ဝယ်သူ ပျောက် ၊ ထပ်ပိတ် — ဒီသံသရာကို 恐慌きょうこうPanic / crash လို့ခေါ်တယ် ။

နိုင်ငံတွေက ကုန်ကြမ်းနဲ့ ဈေးကွက် ရှာရင်း သူများနိုင်ငံကို သိမ်းတော့တယ် — 帝国主義ていこくしゅぎImperialism ။ အရင်းရှင်စနစ်ရဲ့ ပထမဆုံး ကြီးမားတဲ့ ကျရှုံးမှု ပါ ။

6၁၉၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၄ — 「မှောင်မိုက်သော ကြာသပတေးနေ့」

နယူးယောက် ၊ ウォール街ウォールがいWall Street ။ မနက်ခင်း ရှယ်ယာဈေးတွေ ဒလဟော ပြိုကျတယ် ။ သန်းကြွယ်သူဌေးတွေ တစ်နေ့တည်းနဲ့ ဘာမှ မကျန်တော့ဘူး ။ သမိုင်းက ဒီနေ့ကို 暗黒の木曜日あんこくのもくようびBlack Thursday လို့ မှတ်တမ်းတင်တယ် ။

ဒီမီးက ကမ္ဘာတစ်လွှား ကူးသွားတယ် — 世界恐慌せかいきょうこうThe Great Depression ။ ၁၉၂၉ ခုနှစ် ဆိုတဲ့ ဂဏန်းက စာမေးပွဲမှာ အမြဲပါတယ် ။

ဒီဖြစ်ရပ်က သင်ခန်းစာတစ်ခု ပေးလိုက်တယ် — ဈေးကွက်ကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် ထားလိုက်ရုံနဲ့ မရဘူး ။ အစိုးရ ဝင်ကူညီရတယ် ။ အဲဒီကစပြီး ကမ္ဘာက 修正資本主義しゅうせいしほんしゅぎModified capitalism ဆိုတဲ့ စနစ်ကို ကျင့်သုံးလာတယ် ။ ဒါက ယနေ့ခေတ် အဓိကစနစ်ပါ ။

7ပညာရှင်တွေရဲ့ ၂၀၀ နှစ်ကြာ စကားရည်လုပွဲ

ဒီနေရာမှာ သင်ခန်းစာရဲ့ အနှစ်သာရ ရောက်ပြီ ။ ပညာရှင်တွေ အားလုံးက တစ်ခုတည်းသော မေးခွန်းကို အဖြေရှာနေကြတာ —

「အစိုးရက စီးပွားရေးထဲ ဝင်စွက်သင့်လား ? မစွက်သင့်ဘူးလား ?」

アダム・スミスAdam Smith က ပြောတယ် — 「မစွက်နဲ့ ။ လူတိုင်း ကိုယ့်အကျိုး ကြည့်ရင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းက အလိုလို အဆင်ပြေသွားမယ် ။ 見えざる手みえざるてThe invisible hand က ညှိပေးလိမ့်မယ်」 ။

マルクスKarl Marx က ပြန်ငြင်းတယ် — 「မဖြစ်ဘူး ။ အရင်းရှင်က အလုပ်သမားကို 搾取さくしゅExploitation လုပ်နေတာ ။ စနစ်ကြီး တစ်ခုလုံး လဲရမယ်」 ။

၁၉၂၉ ပြီးတော့ ケインズJ. M. Keynes က အလယ်လမ်း ပြတယ် — 「စနစ်မလဲနဲ့ ။ ဒါပေမဲ့ လူတွေ ပိုက်ဆံမသုံးတဲ့အခါ အစိုးရက ကိုယ်စား သုံးပေးရမယ်」 ။ ဒီအတွေးက 有効需要ゆうこうじゅようEffective demand နဲ့ 「大きな政府おおきなせいふBig government」 ကို မွေးလိုက်တယ် ။

8ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ဘာကြောင့် ပြိုကျသလဲ

မာ့က်စ်ရဲ့ အိပ်မက်ကို ဆိုဗီယက်က တကယ် စမ်းကြည့်တယ် ။ မြေ ၊ စက်ရုံ အားလုံး နိုင်ငံပိုင် ။ ဘယ်သူ ဘာထုတ်ရမယ် ဆိုတာ အစိုးရက ညွှန်ကြားတယ် — 計画経済けいかくけいざいPlanned economy ။

ဒါပေမဲ့ ပြဿနာ သုံးခု ရှိတယ် ။ ① နိုင်ငံတစ်ခုလုံး ဘာလိုအပ်လဲ ဆိုတာ ဘယ်သူမှ အတိအကျ မသိနိုင်ဘူး ။ ② မှန်ကန်တဲ့ ဈေးနှုန်းကို တွက်လို့ မရဘူး ။ ③ အရေးကြီးဆုံး — ပိုကောင်းအောင် လုပ်ချင်စိတ် မရှိဘူး ။ သတ်မှတ်ပမာဏ (ノルマ) ပြည့်ရုံပဲ ။

နောက်ဆုံးမှာ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံတွေကိုယ်တိုင် ဈေးကွက်ကို ပြန်ဖွင့်ရတယ် — တရုတ်က 改革開放かいかくかいほうReform and opening (၁၉၈၀) ၊ ဗီယက်နမ်က ドイモイDoi Moi (၁၉၈၆) ၊ ဆိုဗီယက်က ペレストロイカPerestroika (၁၉၈၅) ။ ၁၉၈၉ မှာ ဘာလင်တံတိုင်း ပြိုကျပြီး ၁၉၉၁ မှာ ဆိုဗီယက် ကွဲသွားတယ် ။

9နောက်ဆုံး — ဒီနေ့ ကျွန်တော်တို့ ဘယ်နားရောက်နေလဲ

၁၉၈၀ ဝန်းကျင် ။ အစိုးရကြီးက ကုန်ကျစရိတ် များလွန်းတယ် ဆိုပြီး ပြောင်းပြန် လှည့်ကြပြန်တယ် — 新自由主義しんじゆうしゅぎNeoliberalism ။ ခေါင်းဆောင် ၃ ဦးကို မှတ်ထားပါ — サッチャーThatcher (အင်္ဂလန်) ၊ レーガンReagan (အမေရိကန်) ၊ 中曽根康弘なかそねやすひろNakasone (ဂျပန်) ။

ဒါပေမဲ့ ၂၀၀၈ မှာ リーマン・ショックThe Lehman Shock ပေါက်ကွဲတော့ လူတွေ ပြန်သတိရတယ် — 「ဈေးကွက်ကို လုံးဝ ယုံလို့ မရဘူး」 ။ ဒါကြောင့် ယနေ့ကမ္ဘာဟာ ဈေးကွက် နဲ့ အစိုးရ နှစ်ခုကြားမှာ ချိန်ခွင်လျှာ ညှိနေဆဲ ပါပဲ ။