1သုည ကနေ စတယ်

၁၉၄၅ ခုနှစ် ။ မြို့တွေ ပြာပုံ ။ စက်ရုံတွေ ပျက် ။ အစားအစာ မရှိ ။ ဒီအချိန်မှာ GHQAllied HQ က ဂျပန်စီးပွားရေးကို အမြစ်က ပြင် ပစ်တယ် ။

ပြီးတော့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပြန်စဖို့ အခြေခံလုပ်ငန်း လေးခုကိုပဲ ငွေစုပြီး ထည့်လိုက်တယ် — 傾斜生産方式けいしゃせいさんほうしきPriority production ။ လေးခုက ကျောက်မီးသွေး ・ သံမဏိ ・ လျှပ်စစ် ・ ဓာတ်မြေဩဇာ ။ (ကား မပါဘူး ← ထောင်ချောက်)

2ဒေါ့ဂျ် ဆိုတဲ့ အမေရိကန် လာတယ်

၁၉၄၉ ။ ဒက်ထရွိုက်ဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ ドッジJoseph Dodge ဂျပန်ကို ရောက်လာပြီး ဂျပန်စီးပွားရေးကို ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း ဝေဖန်တယ် —

「ဒီစီးပွားရေးက ကျောက်တုံးတန်းလျားပေါ် ရပ်နေတာ ။ တစ်ဖက်ခြေက အမေရိကန်အကူအညီ ၊ နောက်တစ်ဖက်က အစိုးရ ထောက်ပံ့ငွေ ။ ဖြုတ်လိုက်ရင် လဲမယ်」 — 竹馬経済たけうまけいざいStilt economy

သူ လုပ်လိုက်တာက ရက်စက်တယ် ။ ထောက်ပံ့ငွေ ဖြတ် ၊ အခွန်တင် ၊ ဘတ်ဂျက် ချုံ့ ။ ဈေးနှုန်း ငြိမ်သွားတယ် ဒါပေမဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ပိတ်ကုန်တယ် — 安定恐慌あんていきょうこう ။ ပြီးတော့ ငွေလဲနှုန်းကို ၁ ဒေါ်လာ = ၃၆၀ ယန်း လို့ သတ်မှတ်လိုက်တယ် ။

ဂျပန်ကို ကယ်လိုက်တာက အံ့ဩစရာ — ကိုရီးယားစစ်ပွဲ ။ အမေရိကန်စစ်တပ်က ဂျပန်ဆီမှာ ပစ္စည်းမှာတယ် ။ စက်ရုံတွေ ပြန်လည်ပတ်တယ် — 特需景気とくじゅけいきProcurement boom (၁၉၅၀–၅၃) ။

3အံ့ဩဖွယ် ၁၈ နှစ် — 高度こうど経済けいざい成長せいちょう

၁၉၅၅ ကနေ ၁၉၇၃ အထိ ဂျပန်စီးပွားရေးက တစ်နှစ် ၁၀% ခန့် နှုန်းနဲ့ တိုးတက်တယ် ။ ၁၈ နှစ်ဆက်တိုက် ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ ရှားတယ် ။

ဘာကြောင့် ဒီလောက် မြန်တာလဲ ? အကြောင်းရင်း ၅ ချက် — ပြည်သူတွေ စုဆောင်းနှုန်း မြင့် ၊ ပညာရေးအဆင့် မြင့်လို့ လုပ်သားအရည်အသွေး ကောင်း ၊ စက်ပစ္စည်း အပြင်းအထန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ ၊ ၁ ဒေါ်လာ ၃၆၀ ယန်း ဆိုတဲ့ ယန်းစျေးပေါက အတင်ပို့ကို အထောက်အကူပြု ၊ ရေနံ စျေးပေါ ။

4၁၉၇၃ — ဂီယာ ရုတ်တရက် ပြောင်း

၁၉၇၁ မှာ အမေရိကန်သမ္မတ ニクソンNixon က ရွှေနဲ့ ဒေါ်လာ လဲလှယ်မှုကို ရပ်လိုက်တယ် (ドル・ショックDollar Shock) ။ ၁ ဒေါ်လာ ၃၀၈ ယန်း ဖြစ်သွားတယ် ။ ၁၉၇၃ မှာ လဲနှုန်း လွတ်လပ်စွာ ပြောင်းလဲတဲ့ စနစ်ကို ကူးတယ် ။

ပြီးတော့ တစ်နှစ်တည်းမှာ ရေနံအကျပ်အတည်း ။ ရေနံဈေး လေးဆ တက်သွားတယ် ။ ဂျပန်မှာ ဈေးနှုန်းတွေ ရူးသွပ်သလို တက်တယ် — 狂乱物価きょうらんぶっか ။ ၁၉၇၄ မှာ စစ်ပြီးခေတ် ပထမဆုံး အနုတ်လက္ခဏာ တိုးတက်မှု ။

ဒါပေမဲ့ ဂျပန်က ပြန်ထတယ် ။ လုပ်ငန်းတွေက ချုံ့ပြီး ထိရောက်အောင် လုပ်တယ် (減量経営げんりょうけいえい) ။ ပြီးတော့ 「လေးလံထူထဲ」 စက်မှုကနေ 「ပေါ့ပါးပါးလွှာ」 — ကား ၊ အီလက်ထရွန်နစ် ဘက်ကို ကူးတယ် ။

5ပူဖောင်း — ဂျပန်ရဲ့ အိပ်မက်ဆိုးဆုံး ညတစ်ည

၁၉၈၅ ။ プラザ合意ごういPlaza Accord နဲ့ ဒေါ်လာဈေးကို ချလိုက်တယ် ။ ယန်း ရုတ်တရက် တန်ဖိုးတက်တော့ တင်ပို့မှု ကျ ၊ ဂျပန်မှာ 円高不況えんだかふきょう ဖြစ်တယ် ။

ဒါကို ကယ်ဖို့ ဗဟိုဘဏ်က အတိုးနှုန်း အလွန်နိမ့်ချလိုက်တယ် ။ ငွေတွေ ဈေးပေါပေါ ရလာတော့ ဘယ်ကို စီးသွားလဲ ? — မြေနဲ့ ရှယ်ယာ ။

တိုကျိုက မြေဈေးတွေ လအလိုက် နှစ်ဆတက်တယ် ။ 「တိုကျိုမြေကို ရောင်းရင် အမေရိကန်တစ်ပြည်လုံး ဝယ်လို့ရတယ်」 လို့တောင် ပြောကြတယ် ။ ဘယ်သူမှ ရပ်မယ် မထင်ဘူး ။ ဒါက バブル経済けいざいThe bubble economy (၁၉၈၇–၉၁) ။

၁၉၉၁ မှာ ပေါက်တယ် ။ မြေဈေး ၊ ရှယ်ယာဈေး ပြိုကျတယ် ။ ဘဏ်တွေမှာ ပြန်မရတော့တဲ့ ချေးငွေ တောင်လိုပုံ ။ လုပ်ငန်းတွေ ပိတ် ၊ လူတွေ ထုတ် ။ အဲဒီကစပြီး 「失うしなわれた10年とし」 → 「20年とし」 → 「30年とし」 ဆိုပြီး ရှည်သထက် ရှည်လာတယ် ။

ဒီနေ့ထိ ဂျပန်က အဲဒီညက ဒဏ်ရာကနေ လုံးဝ မပြန်လည်နိုင်သေးဘူး ။ ဒါကြောင့် ဒီသင်ခန်းစာက သမိုင်းသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ၊ လက်ရှိအခြေအနေရဲ့ အကြောင်းရင်း ပါ ။